Hoe voorkomt u dat uw slimme koelkast of babyfoon wordt gehackt?

De belofte van het ‘Internet of Things’ (IoT) is verleidelijk: een huis waarin verlichting, thermostaten en zelfs wasmachines naadloos samenwerken voor ons comfort. Gezinnen in België omarmen deze technologie massaal. We installeren slimme deurbellen voor de veiligheid, babyfoons met camera voor gemoedsrust en spraakassistenten voor het gemak. Maar achter deze façade van modern comfort schuilt een onzichtbaar en groeiend gevaar. De meeste mensen focussen op het beveiligen van hun computer of smartphone, maar negeren de ware zwakke schakel: die ene goedkope slimme lamp of die slimme stekker uit de koopjesbak.

Het standaardadvies – gebruik sterke wachtwoorden en voer updates uit – is bekend, maar het is als het plaatsen van een extra slot op de voordeur terwijl alle ramen op de benedenverdieping wijd openstaan. Hackers zijn niet per se geïnteresseerd in het bedienen van uw verlichting; ze zoeken een onbewaakte toegangspoort tot uw netwerk. Eenmaal binnen, is de weg naar uw laptop met bankgegevens, persoonlijke foto’s en werkdocumenten vaak vrij. Volgens recente schattingen vinden er wereldwijd dagelijks tussen de 750.000 en 850.000 aanvalspogingen op IoT-apparaten plaats. Uw huis is een doelwit.

Maar wat als de oplossing niet ligt in het eindeloos proberen te beveiligen van elk afzonderlijk apparaat, maar in het strategisch herinrichten van uw digitale thuisomgeving? Dit artikel hanteert een waakzame blik en stelt dat de enige échte bescherming van uw gezin en data ligt in digitale isolatie. We zullen niet alleen de risico’s blootleggen, maar u vooral een concreet stappenplan geven om een digitale vestingmuur te bouwen tussen onveilige gadgets en uw kostbare privéleven.

In de volgende secties duiken we dieper in de specifieke kwetsbaarheden van uw slimme apparaten en bieden we concrete, uitvoerbare oplossingen. We ontleden de fouten die gebruikers vaak maken en tonen hoe u een veilig en toch functioneel slim huis kunt opzetten.

Waarom bespaart een slimme wasmachine water en energie ten opzichte van een klassiek model?

Een slimme wasmachine lijkt op het eerste gezicht vooral een toonbeeld van efficiëntie. Dankzij sensoren die het gewicht en de vuilgraad van het wasgoed meten, past het apparaat automatisch de hoeveelheid water en de duur van het programma aan. Dit leidt inderdaad tot aanzienlijke besparingen op water en energie. Sommige modellen kunnen zelfs rekening houden met dynamische energietarieven en de wasbeurt starten wanneer de stroom het goedkoopst is. Dit gemak en deze efficiëntie zijn de voornaamste verkoopargumenten.

Vanuit een cyberbeveiligingsperspectief moeten we echter verder kijken dan de besparingen. Zodra een wasmachine verbinding maakt met uw wifi-netwerk, wordt het een ‘node’ in uw digitale thuis-ecosysteem. Het wordt een potentieel toegangspunt. De fabrikant levert misschien updates voor de slimme functies, maar hoe zit het met de beveiligingssoftware? Vaak wordt de firmware van dergelijke huishoudtoestellen zelden of nooit bijgewerkt, waardoor bekende kwetsbaarheden onopgelost blijven.

De vraag is dus niet enkel hoeveel water u bespaart, maar ook welk risico u introduceert. Een hacker die toegang krijgt tot uw wasmachine via een verouderde softwareversie, bevindt zich plots op hetzelfde netwerk als uw computer, uw smartphone en uw netwerkschijf met familiefoto’s. De wasmachine zelf is niet het doelwit; het is de onzichtbare toegangspoort die u onbewust heeft geïnstalleerd. Elk slim apparaat, hoe onschuldig ook, moet worden beschouwd als een potentieel veiligheidsrisico.

Hoe isoleert u uw onveilige slimme lampen van uw laptop met bankgegevens?

De kern van een robuuste thuisbeveiliging is niet het vertrouwen op de individuele veiligheid van elk apparaat, maar het creëren van digitale isolatie. U moet ervan uitgaan dat uw goedkoopste slimme apparaat onveilig is. De oplossing is om een digitale ‘gracht’ te graven tussen deze potentieel onveilige apparaten en uw kritieke data. De meest effectieve en toegankelijke manier om dit te doen is door een apart ‘gastnetwerk’ op uw router in te stellen.

Vrijwel elke moderne router die door Belgische providers zoals Proximus of Telenet wordt geleverd, biedt de mogelijkheid om een gastnetwerk te creëren. Dit is een tweede, afzonderlijk wifi-netwerk dat geen toegang heeft tot uw hoofdnetwerk. U verbindt uw laptop, smartphone en andere apparaten met gevoelige informatie met uw beveiligde hoofdnetwerk. Alle IoT-apparaten – lampen, stekkers, camera’s, deurbellen, thermostaten – verbindt u uitsluitend met het gastnetwerk. Mocht een hacker een van deze apparaten compromitteren, dan zit hij vast op een geïsoleerd netwerk, zonder directe weg naar uw waardevolle data. De financiële en persoonlijke schade van een succesvolle aanval kan aanzienlijk zijn; voor organisaties kost een succesvolle IoT-hack volgens Gartner gemiddeld €280.000, wat de ernst van de onderliggende risico’s illustreert.

Deze netwerkscheiding, of segmentatie, is de hoeksteen van een veilige slimme woning. Het minimaliseert de ‘attack surface’ drastisch.

Zoals de afbeelding toont, creëert u een duidelijke scheiding. De router fungeert als een bewaker die het verkeer tussen de twee netwerken blokkeert. Dit is een eenmalige configuratie die de veiligheid van uw gezin exponentieel verhoogt, veel meer dan het wekelijks wijzigen van wachtwoorden ooit zou kunnen doen.

AirTag of Tile: welke tracker vindt uw verloren sleutels het snelst terug in België?

Bluetooth-trackers zoals Apple’s AirTag en Tile zijn handige gadgets om verloren voorwerpen terug te vinden. Hun werking is echter afhankelijk van een ‘crowd-sourced’ netwerk: uw tracker zendt een signaal uit dat wordt opgepikt door de smartphones van andere gebruikers in de buurt, die vervolgens anoniem de locatie doorgeven. De effectiviteit hangt dus direct af van de netwerkdichtheid. In België, met een hoge iPhone-dichtheid, heeft het ‘Find My’-netwerk van Apple (voor AirTags) doorgaans een superieur bereik en een snellere responstijd dan het netwerk van Tile.

Deze functionaliteit komt echter met aanzienlijke privacyrisico’s. Een tracker is in essentie een locatiebaken dat u bij zich draagt. Zoals de Rijksoverheid waarschuwt, kan deze informatie misbruikt worden.

Hackers kunnen uw IoT en Smart home apparaten hacken. Als hackers hierbij kunnen, dan weten ze wanneer u niet thuis bent. Dit is nuttige informatie voor inbrekers.

– Rijksoverheid Nederland, Rijksoverheid.nl – Veilig gebruik slimme apparaten

Het risico op ongewenst volgen is reëel. Zowel Apple als Tile hebben maatregelen geïmplementeerd om stalking tegen te gaan, zoals notificaties wanneer een onbekende tracker met u meereist, maar deze systemen zijn niet waterdicht. Uw keuze voor een tracker moet daarom niet alleen gebaseerd zijn op hoe snel hij uw sleutels vindt, maar ook op een afweging van de privacyrisico’s.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste risicofactoren waarmee u rekening moet houden bij het gebruik van dergelijke trackers.

De installatiefout die 90% van de gebruikers maakt bij hun nieuwe router of camera

De grootste kwetsbaarheden worden vaak niet veroorzaakt door geavanceerde hacktechnieken, maar door simpele fouten tijdens de installatie. De meest gemaakte fout is het accepteren en behouden van alle standaardinstellingen. Fabrikanten configureren apparaten voor maximaal gebruiksgemak, niet voor maximale veiligheid. Het veranderen van het standaardwachtwoord is een bekend begin, maar de echte risico’s zitten dieper.

Een kritieke fout is het laten aanstaan van Universal Plug and Play (UPnP) op uw router. UPnP is ontworpen om apparaten op uw netwerk gemakkelijk met elkaar te laten communiceren en ‘poorten’ naar het internet te openen. Dit is echter een open uitnodiging voor hackers. Een gecompromitteerde slimme camera kan via UPnP zelf een poort openen, waardoor een hacker van buitenaf rechtstreeks toegang krijgt. Het uitschakelen van UPnP is een essentiële, maar vaak genegeerde stap.

Een ander veelvoorkomend gevaar zijn de fysieke stickers met netwerknamen, wachtwoorden en QR-codes op routers en camera’s. Een bezoeker of een gluurder kan hier in een oogwenk een foto van maken en zo toegang krijgen tot uw netwerk. Deze informatie moet onmiddellijk worden verwijderd of afgedekt na installatie. De casus van een casino dat gehackt werd via een aquariumthermometer illustreert perfect hoe een ogenschijnlijk onbelangrijk apparaat de zwakste schakel kan zijn.

Wanneer stoppen fabrikanten met het ondersteunen van uw slimme deurbel?

Een slim apparaat is slechts zo veilig als zijn laatste software-update. Deze updates dichten nieuw ontdekte veiligheidslekken. Maar wat gebeurt er als een fabrikant besluit een ouder model niet langer te ondersteunen? Uw apparaat blijft functioneren, maar wordt een tikkende tijdbom. Het ontvangt geen beveiligingspatches meer en wordt een steeds makkelijker doelwit voor hackers. Dit fenomeen heet geplande beveiligingsveroudering.

De levensduur van softwareondersteuning varieert enorm per merk en productcategorie. Goedkope, merkloze apparaten van onbekende fabrikanten bieden vaak slechts een jaar ondersteuning, of soms zelfs helemaal geen. Gerenommeerde merken bieden doorgaans langer ondersteuning, maar ook hier is er geen garantie. Voorheen was dit een ondoorzichtig beleid, maar nieuwe wetgeving brengt verandering. Binnen de EU, en dus ook in België, worden fabrikanten steeds meer verplicht tot transparantie en langdurige ondersteuning. Volgens de Kamer van Koophandel gelden er vanaf 1 augustus 2025 nieuwe regels voor de digitale veiligheid van IoT-apparaten onder de Cyber Resilience Act, die fabrikanten verplichten om gedurende de verwachte levensduur van een product veiligheidsupdates te leveren.

Tot die tijd is het cruciaal om bij aankoop proactief te zijn. Controleer het updatebeleid van de fabrikant. Zoek online naar “end-of-life policy” of “update support period” voor het specifieke model dat u overweegt. Een apparaat dat niet langer wordt ondersteund, vormt een onaanvaardbaar risico en hoort niet thuis in een beveiligd netwerk.

Een verouderd apparaat, zoals hier visueel weergegeven, is niet alleen fysiek versleten, maar ook digitaal rot. Het is een open poort in uw digitale verdediging die u zo snel mogelijk moet sluiten door het apparaat te vervangen.

De aankoopfout waardoor uw slimme lampen niet praten met uw bewegingssensoren

Een veelvoorkomende frustratie bij het opbouwen van een slim huis is incompatibiliteit. U koopt slimme lampen van merk A en bewegingssensoren van merk B, om er vervolgens achter te komen dat ze niet met elkaar kunnen communiceren. Dit probleem wordt veroorzaakt door een wirwar aan verschillende communicatieprotocollen, zoals Zigbee, Z-Wave, Wi-Fi en Bluetooth. Een aankoop doen zonder vooraf de compatibiliteit van protocollen te controleren, is een klassieke fout.

Deze fout heeft niet alleen gevolgen voor het gebruiksgemak, maar ook voor de veiligheid. Oudere of goedkopere protocollen zijn vaak inherent onveilig. Ze missen bijvoorbeeld encryptie, waardoor de communicatie tussen uw sensor en uw lamp eenvoudig kan worden ‘afgeluisterd’ en gemanipuleerd door iemand met de juiste apparatuur in de buurt. Het kiezen voor apparaten die moderne, beveiligde standaarden ondersteunen, is essentieel.

De introductie van de ‘Matter’-standaard, ondersteund door techgiganten als Apple, Google en Amazon, belooft dit probleem op te lossen. Matter is ontworpen als een universele, veilige en betrouwbare standaard die apparaten van verschillende fabrikanten naadloos laat samenwerken. Bij nieuwe aankopen is het verstandig om te kiezen voor apparaten met het Matter-logo. Dit garandeert niet alleen toekomstige compatibiliteit, maar ook een hoger basisniveau van beveiliging.

De onderstaande tabel vergelijkt de risico’s van verschillende protocollen en systemen, wat uw aankoopbeslissingen kan sturen.

De fout die hackers toegang geeft tot uw slimme beveiligingscamera binnen 5 minuten

Van alle slimme apparaten vormen beveiligingscamera’s het grootste privacyrisico. Ze filmen de meest intieme momenten van uw gezinsleven. De schok is dan ook groot wanneer blijkt hoe eenvoudig veel van deze camera’s te hacken zijn. De meest catastrofale fout is het hergebruiken van wachtwoorden in combinatie met een gebrek aan twee-factor authenticatie (2FA).

Stel u voor: u gebruikt hetzelfde e-mailadres en wachtwoord voor uw camerá-account als voor een webshop of forum. Als die webshop een datalek heeft – wat regelmatig gebeurt – belandt uw combinatie van e-mail en wachtwoord op het internet. Hackers gebruiken geautomatiseerde software om deze gelekte inloggegevens te testen op duizenden andere diensten, waaronder populaire cameramerken. Binnen enkele minuten kan een hacker zo inloggen op uw account en live meekijken in uw woon- of kinderkamer. De Verkada-hack uit 2021, waarbij succesvol 150.000 live camerafeeds werden gecompromitteerd, toont de schaal waarop dit kan gebeuren.

Het activeren van 2FA is hiertegen de enige waterdichte verdediging. Zelfs als een hacker uw wachtwoord heeft, heeft hij nog steeds een tweede code nodig die naar uw smartphone wordt gestuurd. Het is onbegrijpelijk dat veel gebruikers deze cruciale beveiligingslaag niet activeren. De volgende stappen vormen een absolute minimumvereiste voor elke slimme camera in uw huis:

• Gebruik een volledig uniek en lang wachtwoord (minimaal 20 tekens) voor uw camera-account.
• Activeer twee-factor authenticatie (2FA) onmiddellijk na installatie. Als een merk geen 2FA aanbiedt, is het onveilig en moet u het niet kopen.
• Beperk de app-permissies op uw smartphone tot het absolute minimum. De camera-app heeft geen toegang tot uw contacten nodig.
• Plaats fysieke camera’s buiten handbereik om te voorkomen dat iemand de resetknop kan indrukken.

Hoe bedient u uw volledige home cinema en verlichting met één stemcommando?

De ultieme belofte van een slim huis is het creëren van ‘scènes’ of ‘routines’, waarbij meerdere apparaten met één commando worden bediend. “Hey Google, filmavond”: de lichten dimmen, de tv en versterker gaan aan, en de rolgordijnen sluiten. Dit niveau van automatisering wordt mogelijk gemaakt door een centrale ‘hub’ – vaak een spraakassistent zoals Google Assistant of Amazon Alexa – die als dirigent voor al uw slimme apparaten fungeert.

Dit gemak heeft echter een prijs: uw privacy. Om te functioneren, moeten deze spraakassistenten constant luisteren naar een ‘activatiewoord’. Dit betekent dat er altijd een microfoon openstaat in uw woonkamer. De fabrikanten beweren dat er niets wordt opgenomen of verzonden vóór het activatiewoord, maar dit vereist een enorm vertrouwen in de technologie en de bedrijven erachter. Bovendien wordt elk commando dat u geeft geanalyseerd en opgeslagen in de cloud, wat een gedetailleerd profiel van uw gewoonten en levensstijl creëert.

Een ander risico schuilt in de ‘skills’ of ‘actions’ van derden die u aan uw assistent koppelt om apparaten te bedienen. Een slecht geprogrammeerde of kwaadwillende skill voor uw slimme verlichting kan een achterdeur creëren naar uw hele slimme thuisnetwerk. Het is van cruciaal belang om enkel skills van geverifieerde en betrouwbare ontwikkelaars te installeren. Gemak en connectiviteit vergroten het aanvalsoppervlak. Elke koppeling is een potentiële kwetsbaarheid die zorgvuldig moet worden overwogen.

Door de strategie van digitale isolatie toe te passen en waakzaam te blijven bij elke nieuwe toevoeging aan uw netwerk, kunt u genieten van de voordelen van een slim huis zonder uw gezin bloot te stellen aan onnodige risico’s. Een veilig slim huis begint niet bij het kopen van gadgets, maar bij het bouwen van een solide, beveiligde digitale fundering.