Wat is het verschil tussen Dolby Atmos en traditionele Surround Sound?

Denk aan de laatste keer dat u in de bioscoop zat. Een helikopter vliegt over. U hoort hem niet alleen van links naar rechts bewegen, u voelt hem daadwerkelijk over uw hoofd scheren. De regen in een film valt niet langer uit uw voorste speakers, maar lijkt rechtstreeks uit de hemel boven u te komen. Dit is de belofte van Dolby Atmos, een revolutie die veel verder gaat dan het traditionele 5.1 of 7.1 surroundgeluid dat we al decennia kennen. Voor velen die hun thuisbioscoop willen upgraden, is de vraag niet óf het anders is, maar waarin het échte, voelbare verschil zit.

De gebruikelijke uitleg blijft vaak steken bij “het voegt speakers aan het plafond toe”. Hoewel dat technisch klopt, is het een enorme onderschatting van de onderliggende magie. Traditioneel surroundgeluid, inclusief concurrenten zoals DTS, werkt met vaste kanalen. Het geluid wordt naar specifieke speakers gestuurd: linksvoor, rechtsachter, enzovoort. Maar wat als de revolutie niet zit in het *aantal* speakers, maar in *hoe* het geluid zelf wordt benaderd? Dolby Atmos is geen kanaal-gebaseerd systeem, maar een object-gebaseerd audiosysteem. Geluidsingenieurs plaatsen individuele geluiden – een kogel, een bij, een stem – als een object in een 3D-ruimte. Uw Atmos-systeem berekent vervolgens in real-time hoe het dat object het best kan weergeven met de speakers die u heeft. Dit creëert een naadloze, driedimensionale geluidsbubbel die oneindig veel preciezer en meeslepender is.

Dit artikel duikt dieper dan de marketing. We ontleden waarom fysieke hoogtekanalen zo cruciaal zijn voor realisme, onderzoeken de effectiviteit en de compromissen van Atmos-soundbars, en ontmaskeren de veelvoorkomende misvatting dat elk ‘Atmos’-logo garant staat voor een superieure ervaring. We verkennen de nuances van ruimtelijke audio voor onderweg, de synergie met beeldtechnologie zoals OLED en bieden concrete oplossingen om een concertzaalervaring te creëren zonder uw buren in een Belgisch appartement tot wanhoop te drijven. Bereid u voor om audio op een compleet nieuwe manier te begrijpen.

Om u te helpen navigeren door de complexiteit en de mogelijkheden van 3D-audio, hebben we dit artikel gestructureerd rond de meest prangende vragen die liefhebbers van thuisbioscopen zich stellen.

Waarom zijn speakers aan het plafond essentieel voor een realistisch regeneffect?

Het fundamentele verschil tussen Dolby Atmos en traditioneel surroundgeluid is de toevoeging van de verticale dimensie. Om een overtuigende ‘geluidskoepel’ te creëren, is het cruciaal dat geluidseffecten zoals regen, overvliegende vliegtuigen of echo’s in een grot daadwerkelijk van boven komen. Plafondspeakers zijn de meest directe en effectieve manier om dit te bereiken. Ze plaatsen het geluid precies waar de geluidsingenieur het bedoeld heeft, zonder akoestische trucs of compromissen. Het resultaat is een ongeëvenaard realisme waarbij u niet langer *naar* een geluidssysteem luistert, maar *in* de geluidsscène zit. Het is het verschil tussen horen dat het regent en instinctief een paraplu willen opsteken.

De installatie van inbouwspeakers in het plafond is de gouden standaard. Hoewel dit een investering vereist – de kosten in België variëren van €54,50 tot €419 per speaker, exclusief installatie – levert het de meest naadloze en precieze weergave op. Voor wie dit een te grote stap vindt, zijn er ook ‘on-ceiling’ modellen die op het plafond gemonteerd worden. Zoals een praktijkervaring met een Atmos-installatie op een zolder met een schuin dak aantoont, is zelfs in complexe ruimtes een ideale opstelling mogelijk. Door slimme positionering en kalibratie konden de speakers, hoewel fysiek dichtbij, klinken alsof ze zich op de perfecte, hogere positie bevonden. Dit benadrukt de belang van een correcte kalibratie, afgestemd op uw specifieke kamer.

Deze directe benadering zorgt ervoor dat de geluidsobjecten, de kern van Atmos, perfect in de ruimte geplaatst worden. Een regenbui wordt een verzameling van duizenden individuele druppels die overal om u heen en boven u vallen, in plaats van een algemeen ‘regengeluid’ uit een vast kanaal. Dit niveau van detail en precisie is wat de authentieke Atmos-ervaring definieert en is simpelweg niet volledig te repliceren met andere methoden.

Hoe goed werkt een soundbar die geluid via de muren weerkaatst?

Voor wie de installatie van plafondspeakers een brug te ver is, bieden Dolby Atmos-soundbars een verleidelijk alternatief. Deze apparaten gebruiken twee primaire technieken: ‘echte’ Atmos met omhoog gerichte (up-firing) speakers die geluid via het plafond naar uw luisterpositie kaatsen, en ‘virtuele’ Atmos die dit effect probeert na te bootsen met complexe software-algoritmes. De effectiviteit van deze aanpak hangt echter sterk af van één cruciaal element: de akoestiek van uw kamer. Het is een akoestisch compromis dat in de ene woonkamer verrassend goed kan werken, en in de andere teleurstellend plat klinkt.

Een soundbar met up-firing drivers is fundamenteel afhankelijk van een glad, vlak en relatief laag (idealiter tussen 2,3 en 3,6 meter) plafond om het geluid correct te weerkaatsen. Een plafond met balken, een schuin dak of akoestische dempingspanelen zal de geluidsgolven verstrooien, waardoor het hoogte-effect verloren gaat. Virtuele Atmos-soundbars, die geen up-firing speakers hebben, zijn nog meer een gok. Ze manipuleren het geluid om een gevoel van ruimtelijkheid te creëren, maar kunnen zelden een overtuigend ‘van boven’-effect produceren. Het resultaat is vaak een breder geluidsbeeld, maar niet de precieze verticale plaatsing die Atmos definieert.

Om de verschillen en compromissen duidelijk te maken, toont de onderstaande tabel de belangrijkste onderscheidende factoren tussen een systeem met fysieke speakers en de virtuele aanpak van veel soundbars.

Concluderend kan een goed gekalibreerde up-firing soundbar in een ideale ruimte een indrukwekkend staaltje van akoestische engineering zijn. Het is echter essentieel om de verwachtingen te temperen. Het zal zelden de precisie en immersie van discrete plafondspeakers evenaren. Beschouw het als een slimme en handige benadering, maar niet als een volledige vervanging.

Apple Spatial Audio of Sony 360: welke technologie werkt het best voor pendelaars?

De magie van object-gebaseerde audio is niet beperkt tot de woonkamer. Voor de pendelaar, onderweg in de trein of het vliegtuig, creëren technologieën als Apple Spatial Audio en Sony 360 Reality Audio (360RA) een persoonlijke ‘geluidsbubbel’ via een hoofdtelefoon. Hoewel beide een meeslepende 3D-ervaring beloven, is er voor de dagelijkse gebruiker een duidelijke winnaar op basis van ecosysteem en gebruiksgemak. De keuze hangt minder af van de audiokwaliteit op papier, en meer van de compatibiliteit met uw dagelijkse apparaten en diensten.

Apple Spatial Audio, met name in combinatie met AirPods Pro, AirPods Max en bepaalde Beats-modellen, is diep geïntegreerd in het Apple-ecosysteem. Het werkt naadloos met muziek (Apple Music), films en series (Apple TV+, Netflix, Disney+), en kan zelfs standaard stereogeluid omzetten naar een ruimtelijke ervaring. Sony’s 360RA is technisch zeer indrukwekkend, maar kampt met een groot nadeel: een beperkt ecosysteem. Een recente marktanalyse toont aan dat terwijl Tidal, Apple Music en Amazon allemaal Dolby Atmos aanbieden (de technologie achter Apple’s Spatial Audio voor muziek), Sony 360RA voornamelijk beperkt is tot Tidal en Amazon Music HD. Dit maakt het voor de gemiddelde gebruiker veel minder toegankelijk.

Deze focus op het ecosysteem wordt onderstreept door experts. De redactie van Major HiFi benadrukt dit voordeel in hun vergelijkende test.

Apple’s spatial audio met Spotify en zelfs Youtube is een groot voordeel tegenover Sony’s meer beperkte bruikbaarheid. Dit is Apple’s grootste voordeel op dit moment over Sony’s 360 Reality Audio. Bovendien kun je met Apple TV kijken met Dolby Atmos voor films en TV.

– Major HiFi redactie, Major HiFi vergelijkingstest

Voor de Belgische pendelaar die simpelweg zijn favoriete muziek en series meeslepend wil ervaren zonder gedoe, is Apple’s aanpak momenteel superieur. De naadloze integratie en brede ondersteuning wegen zwaarder dan de technische specificaties van een concurrerend formaat dat in de praktijk moeilijker te vinden en te gebruiken is.

De fout om te denken dat elk “Atmos”-logo ook daadwerkelijk 3D-geluid garandeert

Het Dolby Atmos-logo is alomtegenwoordig op soundbars, televisies en streamingdiensten. Dit creëert echter een gevaarlijke misvatting: dat het logo op zich een garantie is voor een hoogwaardige, driedimensionale audio-ervaring. De realiteit is dat de ‘Atmos’-stempel een breed spectrum aan implementaties dekt, van authentieke, meeslepende opstellingen tot marketing-gedreven ‘virtuele’ oplossingen die de belofte nauwelijks waarmaken. De keten is slechts zo sterk als de zwakste schakel, en er zijn meerdere punten waar de Atmos-ervaring kan worden afgezwakt of volledig verloren kan gaan.

Een eerste cruciale schakel is de hardware zelf. Zoals audio-ingenieurs van Samsung aangeven, wordt de beste 3D-prestatie behaald met ‘Real’ Dolby Atmos, wat inhoudt dat een soundbar fysieke, omhoog gerichte speakers heeft. Veel goedkopere modellen gebruiken ‘Virtual’ Atmos, waarbij algoritmes proberen een hoogte-effect te simuleren, met vaak teleurstellende resultaten. Een tweede, vaak over het hoofd geziene, valkuil is de verbinding met uw televisie. Om de volledige, ongecomprimeerde Atmos-data door te geven, heeft uw TV een HDMI eARC-poort (Enhanced Audio Return Channel) nodig. Een oudere HDMI ARC-poort heeft onvoldoende bandbreedte en zal het signaal comprimeren, waardoor veel van de ruimtelijke details verloren gaan. Zelfs de duurste Atmos-soundbar zal ondermaats presteren als hij is aangesloten op een TV met enkel een ARC-poort.

Ten slotte is er de bron. Zelfs als uw hardware perfect is, betekent dit niet dat alles wat u afspeelt in Atmos is. Streamingdiensten zoals Netflix, Amazon Prime Video en Disney+ bieden weliswaar een groeiend aanbod aan films en series in Dolby Atmos, maar lang niet alles is beschikbaar in dit formaat. Een analyse van de ondersteuning toont aan dat er significante verschillen zijn tussen diensten en zelfs per titel. De aanwezigheid van het Atmos-logo op uw apparatuur is dus geen garantie; u moet actief op zoek gaan naar content die is gemixt in Dolby Atmos om de vruchten van uw investering te plukken.

Wanneer loont het de moeite om de 4K Blu-ray te kopen voor het geluidsspoor?

In een tijdperk gedomineerd door het gemak van streaming, lijkt de fysieke 4K Ultra HD Blu-ray een relikwie uit het verleden. Voor de ware audiofiel en filmfanaat blijft het echter de onbetwiste koning, en de reden is simpel: bitrate en compressie. Hoewel streamingdiensten Dolby Atmos aanbieden, doen ze dit in een gecomprimeerd formaat (Dolby Digital+) om bandbreedte te besparen. Een 4K Blu-ray levert daarentegen het Atmos-signaal in een lossless ‘TrueHD’-formaat, dat bit-voor-bit identiek is aan de originele studiomaster.

Wat betekent dit in de praktijk? Een hogere bitrate vertaalt zich naar een groter dynamisch bereik, meer detail en een verfijndere plaatsing van geluidsobjecten. Explosies klinken krachtiger zonder vervorming, subtiele omgevingsgeluiden zijn helderder en de algehele ‘geluidsbubbel’ voelt rijker en meer gedefinieerd aan. Het is het verschil tussen een goede kopie en het originele schilderij. Zoals de experts van HiFi Klubben het verwoorden:

Blu-ray heeft absoluut het beste en meest gedetailleerde surroundspoor, en dat is ook een van de redenen dat echte hardcore filmfreaks hun films nog steeds in dit formaat kopen. Maar met een goed streamingabonnement kom je ook een heel eind.

– HiFi Klubben redactie, HiFi Klubben Dolby Atmos gids

De keuze hangt af van uw prioriteiten. Wilt u het absolute summum in beeld- en geluidskwaliteit, vooral voor uw favoriete films die u keer op keer bekijkt? Dan is de 4K Blu-ray de investering waard. Voor het dagelijkse kijkplezier biedt streaming een uitstekend en zeer handig alternatief. Houd er echter rekening mee dat zelfs voor gestreamde Atmos, de hoogste kwaliteit vaak verborgen zit achter een duurder abonnement; voor diensten als Netflix, HBO Max en Disney+ is een Premium/4K-abonnement nodig om van Dolby Atmos te kunnen genieten. De ultieme audio-ervaring heeft, zowel fysiek als digitaal, zijn prijs.

Waarom is OLED de betere keuze voor filmavonden in een verduisterde kamer?

Een meeslepende filmervaring is een synergie tussen beeld en geluid. U kunt het meest geavanceerde Dolby Atmos-systeem hebben, maar als het beeld niet overtuigt, wordt de illusie verbroken. Voor de ultieme filmavond in een verduisterde kamer is er één beeldtechnologie die met kop en schouders boven de rest uitsteekt: OLED (Organic Light Emitting Diode). In tegenstelling tot traditionele LED/QLED TV’s, die een achtergrondverlichting (backlight) gebruiken om het hele scherm te verlichten, kan bij een OLED TV elke individuele pixel zijn eigen licht produceren én volledig worden uitgeschakeld.

Dit leidt tot het grootste voordeel van OLED: perfecte zwartwaarden en een oneindig contrast. In een donkere scène, zoals een shot in de ruimte of een thriller die zich ’s nachts afspeelt, zijn de zwarte delen van het beeld ook écht inktzwart. Bij een LED TV zal de backlight altijd voor een lichte, grijzige gloed zorgen (‘blooming’ of ‘halo-effect’ rond heldere objecten), wat de immersie kan doorbreken. In een volledig verduisterde kamer, waar elk detail telt, creëert het perfecte zwart van een OLED een diepte en realisme die andere technologieën niet kunnen evenaren. Kleuren knallen van het scherm omdat ze niet hoeven te concurreren met een constante achtergrondgloed.

Deze superieure beeldkwaliteit, gecombineerd met de ruimtelijke audio van Dolby Atmos, creëert een ervaring die alle zintuigen prikkelt. De combinatie is zo krachtig dat het een fysieke reactie kan oproepen, zoals een recensent treffend beschrijft.

Een goed concert met echt Atmos-surroundgeluid in combinatie met OLED beeldkwaliteit, daar krijg je kippenvel van – elke keer weer.

– , Bright.nl

Wanneer u investeert in een high-end audiosysteem als Dolby Atmos, is het dus logisch om dit te combineren met een beeldtechnologie die een even hoog niveau van immersie biedt. Voor die magische, donkere filmavonden is de combinatie van Atmos en OLED de onbetwiste kampioen van de thuisbioscoop.

Hoe kiest u een bril die geen bewegingsziekte veroorzaakt?

Hoewel dit artikel focust op audio, is er een onverwachte link tussen 3D-audio op hoofdtelefoons en het comfort van (VR-)brillen: bewegingsziekte. De boosdoener is vaak een mismatch tussen wat uw ogen zien en wat uw oren (en evenwichtsorgaan) waarnemen. Zowel Apple’s Spatial Audio als Sony’s 360 Reality Audio maken gebruik van ‘dynamic head tracking’ om de ‘geluidsbubbel’ stabiel te houden terwijl u uw hoofd beweegt. Als u naar links kijkt, moet het geluid lijken alsof het nog steeds van de bron (uw telefoon of tablet) komt. Een slechte of trage implementatie van deze technologie kan desoriënterend werken en symptomen van bewegingsziekte veroorzaken.

De sleutel tot comfort ligt in de precisie en reactiesnelheid van de head-tracking software. Apple staat erom bekend hierin uit te blinken. Door het gebruik van geavanceerde directionele audiofilters past het systeem de frequenties voor elk oor constant aan, waardoor de hersenen een zeer overtuigend en stabiel gevoel van ruimtelijke plaatsing ervaren. Dit helpt de discrepantie tussen visuele en auditieve input te minimaliseren, wat de kans op bewegingsziekte kan verminderen. Deze technologie is deels ontwikkeld met de komst van hun VR/AR-brillen in het achterhoofd, waar een perfecte synchronisatie essentieel is.

Sony’s head-tracking functionaliteit is daarentegen minder wijdverspreid. Ten tijde van de laatste analyses was de functie zeer beperkt; zo blijkt uit data dat alleen Sony Xperia 1 V/5 V met WF/WH-1000XM5-hoofdtelefoons de volledige head-tracking voor 360 Reality Audio ondersteunen. Voor de meeste gebruikers is deze functie dus niet beschikbaar, waardoor de audio wel ruimtelijk is, maar ‘meebeweegt’ met het hoofd in plaats van verankerd te zijn in de ruimte. Hoewel dit niet direct bewegingsziekte veroorzaakt, levert het een minder realistische en stabiele ervaring op dan de dynamische head-tracking van Apple. Bij het kiezen van een ecosysteem voor onderweg is de kwaliteit van de head-tracking dus een onverwacht, maar cruciaal, comfort-aspect.

Hoe creëert u een concertzaal-ervaring in een appartement zonder de buren te storen?

De droom van een meeslepende thuisbioscoop kan snel een nachtmerrie worden in een typisch Belgisch appartement. Laagfrequente geluiden, de diepe bassen van een subwoofer die een explosie of een dreunende baslijn weergeven, reizen met gemak door muren en vloeren. Toch is het mogelijk om een indrukwekkende Dolby Atmos-ervaring te creëren zonder een burenruzie te ontketenen. De sleutel ligt in slimme technologie, strategische plaatsing en effectief basbeheer.

Moderne soundbars en AV-receivers bieden vaak slimme oplossingen. Een ‘nachtmodus’ comprimeert het dynamisch bereik, waardoor luide geluiden zachter worden en zachte dialogen beter hoorbaar blijven. Sommige systemen, zoals die van Samsung, bieden zelfs de optie om achterspeakers virtueel naar voren te verplaatsen als u geen ruimte heeft om ze achter u te plaatsen. De grootste boosdoener blijft echter de subwoofer. Zoals Samsung terecht opmerkt, is deze essentieel voor het complete plaatje.

Een subwoofer zal het Dolby Atmos 3D-geluid ondersteuning geven met zijn diepe bassen. Het maakt simpelweg het plaatje compleet! Daarom vind je in het aanbod Dolby Atmos soundbars van Samsung altijd een stevige draadloze subwoofer.

– Samsung Audio Lab, Samsung Nederland Dolby Atmos gids

Het temmen van die subwoofer is dus prioriteit nummer één. Dit kan door hem op een speciaal subwoofer-isolatieplatform te plaatsen. Deze platformen ‘ontkoppelen’ de subwoofer van de vloer, waardoor de trillingen worden geabsorbeerd in plaats van doorgegeven aan de structuur van het gebouw. In combinatie met strategisch geplaatste akoestische panelen om reflecties te dempen, kunt u de geluidskwaliteit in uw eigen ruimte aanzienlijk verbeteren, terwijl de overlast voor de buren drastisch vermindert. Communicatie blijft uiteraard de laatste, en misschien wel belangrijkste, stap.

Klaar om uw eigen concertzaal of privé-bioscoop te creëren zonder de vrede te verstoren? Begin met het evalueren van uw ruimte, kies de oplossing die past bij uw woonsituatie en uw ambities, en geniet van de magie van meeslepend geluid.